Robot SCARA z czterema osiami: jak działa?
Roboty SCARA to czteroosiowe roboty przemysłowe. Sprawdzają się w szybkim montażu i operacjach pick-and-place na ograniczonej przestrzeni. Skrót oznacza Selective Compliance Assembly Robot Arm. Ramię jest podatne w płaszczyźnie poziomej, a w pionie pozostaje sztywne. Właśnie ta kombinacja czyni go specjalistą od osadzania małych elementów. Ten artykuł omawia budowę, osie i przestrzeń roboczą. Porównuje robota SCARA z robotami 6-osiowymi, delta i współpracującymi oraz wskazuje odpowiednich producentów.
Czas czytania: około 10 minut
Czym jest robot SCARA i co oznacza ten skrót?
Roboty SCARA to roboty przemysłowe z 4 osiami. Nazwa oznacza Selective Compliance Assembly Robot Arm. W tłumaczeniu jest to ramię montażowe o selektywnej podatności. Porusza się ono szybko w płaszczyźnie poziomej. W pionie pracuje od góry, wchodząc w obrabiany detal.
Ten typ robota opracował Hiroshi Makino na Uniwersytecie Yamanashi. Koncepcję stworzył w 1978 roku. Pierwszy komercyjny robot SCARA trafił na rynek w 1981 roku. Został zaprojektowany do montażu drobnych elementów w japońskim przemyśle elektronicznym. Określa się go również jako robota z ramieniem przegubowym pracującym w płaszczyźnie poziomej, ponieważ jego dwa główne przeguby obracają się jak łokieć w jednej płaszczyźnie.
Drugie powszechnie stosowane rozwinięcie nazwy to Selective Compliance Articulated Robot Arm. Obie wersje opisują tę samą zasadę działania. Ramię pozostaje podatne tam, gdzie pomaga kompensacja tolerancji, i sztywne tam, gdzie liczą się siła i dokładność. Roboty SCARA należą dzięki temu do najlepiej sprzedających się robotów przemysłowych stosowanych w montażu elektroniki i drobnych elementów.
Budowa i cztery osie robota SCARA
Roboty SCARA mają 3 osie obrotowe i 1 oś liniową. Daje to łącznie 4 stopnie swobody (Degrees of Freedom, DOF). Dwa przeguby obrotowe poruszają ramieniem w płaszczyźnie poziomej. Oś liniowa podnosi i opuszcza narzędzie. Czwarta oś obraca je wokół osi pionowej.
Cztery osie w szczegółach:
| Oś | Typ | Ruch | Funkcja |
|---|---|---|---|
| Oś 1 | obrotowa | Obrót pierwszego segmentu ramienia (bark) | zgrubne pozycjonowanie w płaszczyźnie X-Y |
| Oś 2 | obrotowa | Obrót drugiego segmentu ramienia (łokieć) | precyzyjne pozycjonowanie w płaszczyźnie X-Y |
| Oś 3 | liniowa | ruch w górę i w dół (Z) | wprowadzanie i osadzanie w pionie |
| Oś 4 | obrotowa | obrót wałka narzędziowego (Theta) | ustawianie orientacji Tool Center Point (TCP) |
Oba przeguby obrotowe mają równoległe, pionowe osie obrotu. Dzięki temu wałek narzędziowy zawsze pozostaje pionowy. Ramię w tym czasie przemieszcza się do punktu docelowego. Oś 3 i oś 4 są zwykle połączone w jednym wałku, który pełni funkcję śruby tocznej i wałka wielowypustowego. Ten sam wałek podnosi narzędzie i je obraca. Tool Center Point (TCP) to punkt roboczy narzędzia. Porusza się on więc po ściśle określonej trajektorii na stałej wysokości. Roboty SCARA osiągają właśnie dlatego krótkie czasy cyklu. Ciężkie napędy znajdują się w podstawie i przegubach. Pionowy ruch wykonuje jedynie lekki wałek.
Przestrzeń robocza robota SCARA w kształcie nerki
Roboty SCARA pracują w przestrzeni roboczej w kształcie nerki. Skok pionowy jest krótki i wynosi od 100 do 400 milimetrów. W widoku z góry zasięg obu segmentów ramienia tworzy zakrzywioną powierzchnię przypominającą nerkę. Krótki pionowy ruch w osi Z sprawia, że wokół podstawy powstaje płaski wycinek walca.
Ten kształt wynika z kinematyki. Ramię słabo dociera do punktów bezpośrednio przed podstawą, ponieważ trudno jest tam odpowiednio zgiąć oba segmenty. Na zewnątrz zasięg ogranicza suma długości obu segmentów ramienia. Między tymi granicami obszar użyteczny ma postać zakrzywionego pasma. Skok pionowy osi Z jest celowo krótki i zależy od wielkości konstrukcji.
Roboty SCARA pracują zatem w płaszczyźnie, a nie w pełnej przestrzeni. Aby optymalnie wykorzystać przestrzeń roboczą, punkt podawania elementów, przenośnik taśmowy i miejsce odkładania należy umieścić na jednej wysokości. Dlatego roboty SCARA są niemal zawsze montowane nad powierzchnią roboczą. Pobierają elementy ruchem od góry do dołu. Przestrzeń robocza w kształcie nerki pozwala zachować kompaktowy układ stanowiska w jednej płaszczyźnie.
Selective Compliance: podatność w osiach X i Y, sztywność w osi Z
Selective Compliance oznacza ukierunkowaną podatność w dokładnie 2 kierunkach. Robot SCARA jest celowo podatny w płaszczyźnie poziomej (X i Y), a w pionie (Z) pozostaje sztywny. Ta zależność od kierunku dała nazwę temu typowi robota i jest jego najważniejszą zaletą funkcjonalną.
Zaleta ta uwidacznia się podczas osadzania. Robot SCARA wprowadza kołek w otwór lub element w gniazdo. Pozioma podatność kompensuje przy tym niewielkie błędy położenia. Element przesuwa się po fazce do pozycji docelowej zamiast się zakleszczyć. W osi Z sztywne ramię dociska z pełną siłą w dół, bez odchylania się na boki. Dzięki tej właściwości roboty SCARA są precyzyjnymi narzędziami do montażu złączy wtykowych, wkręcania i osadzania wciskowego.
Robot 6-osiowy musi zapewniać tę samą kompensację tolerancji za pomocą czujników i oprogramowania. Robot SCARA zapewnia ją mechanicznie, bez dodatkowej regulacji siły. Selective Compliance nie jest więc hasłem marketingowym. Jest to cecha konstrukcyjna: podatność poprzecznie do kierunku osadzania i sztywność wzdłuż tego kierunku.
Roboty SCARA w porównaniu z robotami 6-osiowymi, delta i współpracującymi
Roboty SCARA, roboty 6-osiowe, roboty delta i coboty różnią się liczbą osi, przestrzenią roboczą i mocnymi stronami. Robot SCARA jest specjalistą do szybkiego osadzania w jednej płaszczyźnie. Robot 6-osiowy jest rozwiązaniem uniwersalnym, umożliwiającym dowolną orientację. Robot delta pobiera lekkie elementy z bardzo wysoką prędkością. Cobot pracuje jako partner bezpośrednio obok człowieka.
| Kryterium | SCARA | Robot 6-osiowy | Robot delta | Cobot |
|---|---|---|---|---|
| Osie | 4 | 6 | od 3 do 4 | od 6 do 7 |
| Przestrzeń robocza | nerkowata, płaska | kulista, przestrzenna | w kształcie kopuły, płaska | kulista, przestrzenna |
| Udźwig (typowy) | od 1 do 20 kg | od 3 do 1 000+ kg | od 0,1 do 8 kg | od 3 do 35 kg |
| Powtarzalność | od ±0,01 do ±0,02 mm | od ±0,02 do ±0,1 mm | ±0,1 mm | od ±0,02 do ±0,1 mm |
| Mocna strona | pionowe osadzanie, szybkość | dowolna orientacja | wysoka prędkość | współpraca z człowiekiem |
| Wada | mały skok pionowy | wolniejszy, droższy | tylko lekkie elementy | mniejsza szybkość |
Roboty SCARA przewyższają roboty 6-osiowe pod względem wydajności pracy w płaszczyźnie. Tracą jednak przewagę, gdy element trzeba obrabiać z kilku kierunków lub przechylać. W porównaniu z robotem delta robot SCARA wygrywa przy większym udźwigu i w samym osadzaniu. W porównaniu z cobotem wygrywa pod względem szybkości i powtarzalności. Po wyborze typu robota pojawia się kwestia budowy stanowiska. Artykuł Jak znaleźć odpowiedniego integratora systemów podpowie, jak znajdziesz odpowiedniego partnera do tego zadania. Informacje o robotach współpracujących można znaleźć w artykule Czym jest cobot? Zalety, wady i koszty.
Zalety i ograniczenia robotów SCARA
Roboty SCARA oferują wysoką prędkość, powtarzalność od ±0,01 do ±0,02 milimetra oraz prostą i tanią konstrukcję. Ich ograniczeniem jest płaska przestrzeń robocza. Do przestrzennie złożonych zadań wymagających wielu kątów ustawienia narzędzia są niewłaściwym wyborem.
Zalety w skrócie:
- Szybkość: krótkie czasy cyklu, ponieważ pionowy ruch wykonuje tylko lekki wałek, a ciężkie napędy znajdują się w podstawie.
- Dokładność: powtarzalność na poziomie od 10 do 20 mikrometrów, idealna do pracy z małymi elementami.
- Koszty: konstrukcja czteroosiowa jest prostsza niż układ 6-osiowy, dlatego zakup i konserwacja są tańsze.
- Sztywność: duża siła w osi Z zapewnia niezawodne osadzanie.
- Zajmowana powierzchnia: kompaktowa podstawa i łatwy montaż nad powierzchnią roboczą.
Ograniczenia są równie wyraźne. Roboty SCARA mają tylko krótki skok pionowy i nie umożliwiają swobodnej orientacji narzędzia, ponieważ wałek narzędziowy zawsze pozostaje pionowy. Konieczność pracy pod kątem, przechylania elementów lub pokonywania dużych różnic wysokości wymaga robota 6-osiowego albo cobota. Bezpośrednia współpraca z ludźmi bez osłon oddzielających również nie jest domeną robota SCARA. Roboty SCARA są specjalistami, nie rozwiązaniami uniwersalnymi. Właśnie w tym tkwi ich wartość.
Typowe zastosowania: od montażu po dozowanie
Roboty SCARA automatyzują cztery podstawowe procesy: montaż, pick-and-place, pakowanie i dozowanie. We wszystkich przypadkach chodzi o szybkie, precyzyjne i powtarzalne operacje z małymi elementami na określonej wysokości.
- Montaż: roboty SCARA wkręcają śruby, osadzają kołki, wpinają złącza wtykowe i składają małe zespoły. Pozioma podatność zapewnia prawidłowe osadzanie bez zakleszczania.
- Pick-and-place: roboty SCARA pobierają elementy z przenośnika taśmowego i umieszczają je w gniazdach, na tackach lub w kolejnym systemie transportowym. Odpowiednie narzędzia przedstawia artykuł jakie są rodzaje efektorów końcowych.
- Pakowanie: roboty SCARA umieszczają produkty w kartonach lub blistrach i można je łączyć z układami czujników do rozpoznawania kształtu i położenia.
- Dozowanie: roboty SCARA nanoszą kleje, środki uszczelniające lub ciecze w dokładnie odmierzonych ilościach i zgodnie z dokładnymi trajektoriami, często w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.
Branże docelowe wykraczają poza przemysł elektroniczny. Roboty SCARA pracują w technice medycznej i laboratoriach, w produkcji żywności i napojów, w farmacji oraz w przetwórstwie tworzyw sztucznych. Wszędzie tam, gdzie wiele jednakowych elementów wymaga szybkiej i dokładnej obsługi, robot SCARA wykorzystuje swoje atuty. Wskazówki dotyczące wyboru odpowiedniego chwytaka zawiera artykuł ile kosztuje dobry chwytak robota.
Porównanie producentów robotów SCARA
Roboty SCARA pochodzą głównie od japońskich i europejskich producentów. Rynek kształtuje 8 dostawców: DENSO, OMRON, FANUC, Epson, Yamaha, Stäubli, ABB i Mitsubishi Electric. Poszczególne serie różnią się przede wszystkim zasięgiem, udźwigiem i czasem cyklu.
| Producent | Pochodzenie | Przykładowa seria |
|---|---|---|
| DENSO | Japonia | Serie HS i HSR |
| OMRON | Japonia (Adept) | Serie i4 i eCobra |
| FANUC | Japonia | Seria SR |
| Epson | Japonia | Serie LS i T |
| Yamaha | Japonia | Seria YK |
| Stäubli | Szwajcaria | Seria TS2 |
| ABB | Szwajcaria/Szwecja | IRB 910SC |
| Mitsubishi Electric | Japonia | Seria RH |
Przy wyborze nazwa marki ma mniejsze znaczenie niż konkretne parametry. Liczą się zasięg, maksymalny udźwig przy TCP, wymagana powtarzalność i standardowy czas cyklu. Typowy cykl robota SCARA obejmuje ruch o 25 milimetrów w górę, 300 milimetrów w poziomie, 25 milimetrów w dół i powrót. W nowoczesnych modelach trwa on od 0,3 do 0,5 sekundy. Modele SCARA marek Epson i Dobot są dostępne z podanymi cenami w ofercie robotów przemysłowych Unchained Robotics Marketplace.
Kiedy opłaca się robot SCARA, a kiedy sprawdzi się cobot?
Roboty SCARA opłacają się przy wysokiej wydajności, małych elementach i osadzaniu w jednej płaszczyźnie. Cobot jest lepszym wyborem, gdy najważniejsza jest bezpośrednia współpraca z ludźmi, elastyczne kąty podejścia lub częste przezbrajanie.
Decyzja opiera się na prostej logice. Jeśli pobieranie, obróbka i odkładanie odbywają się na jednej wysokości, robot SCARA jest zwykle szybszym i tańszym rozwiązaniem. Dotyczy to sytuacji, gdy stanowisko pracuje za osłoną ochronną. Jeśli robot musi przechylać elementy, osadzać je pod różnymi kątami lub pracować bezpośrednio obok ludzi, cobot wykorzysta swoją elastyczność. Dotyczy to również sytuacji, gdy często przejmuje nowe zadania.
Roboty SCARA i coboty nie wykluczają się wzajemnie, ponieważ odpowiadają na różne wymagania. Gdy celem jest maksymalna wydajność linii montażowej, wybiera się robota SCARA. Gdy potrzebne jest elastyczne stanowisko z cobotem, można sprawdzić roboty współpracujące w ofercie cobotów. Artykuł Bin Picking i dwa możliwe rozwiązania wyjaśnia również podstawy szybkiego podawania elementów.
Częste pytania
Co oznacza skrót SCARA?
SCARA oznacza Selective Compliance Assembly Robot Arm, a czasami Selective Compliance Articulated Robot Arm. Obie wersje opisują tę samą zasadę działania. Jest to ramię montażowe, które jest celowo podatne w płaszczyźnie poziomej, a w pionie pozostaje sztywne. Określa się go również jako robota z ramieniem przegubowym pracującym w płaszczyźnie poziomej.
Ile osi ma robot SCARA?
Robot SCARA ma cztery osie, czyli cztery stopnie swobody. Trzy z nich są obrotowe (dwa przeguby obrotowe do ruchu w płaszczyźnie poziomej oraz obrót narzędzia), a jedna jest liniowa i odpowiada za pionowy ruch w górę i w dół. Oba przeguby obrotowe mają równoległe pionowe osie. Dzięki temu wałek narzędziowy zawsze pozostaje pionowy.
Czym różni się robot SCARA od robota 6-osiowego?
Robot SCARA ma cztery osie i pracuje płasko w jednej płaszczyźnie. Robot 6-osiowy ma sześć osi i dociera do każdej pozycji z niemal dowolnego kąta. SCARA jest szybszy i tańszy przy osadzaniu na jednej wysokości. Robot 6-osiowy jest bardziej elastyczny w przestrzennie złożonych zadaniach i przy przechylaniu elementów.
Jak wygląda przestrzeń robocza robota SCARA?
Przestrzeń robocza robota SCARA ma kształt nerki. W widoku z góry zasięg obu segmentów ramienia tworzy zakrzywiony obszar wokół podstawy. Ze względu na krótki skok pionowy osi Z (zazwyczaj od 100 do 400 milimetrów) powstaje płaski, zakrzywiony obszar roboczy.
Jaki udźwig i jaką powtarzalność osiągają roboty SCARA?
Roboty SCARA mają zwykle udźwig od 1 do 20 kilogramów. W popularnych modelach wynosi on od 3 do 6 kilogramów. Powtarzalność osiąga wartość od ±0,01 do ±0,02 milimetra, czyli od 10 do 20 mikrometrów. Dzięki temu roboty te nadają się do precyzyjnego manipulowania małymi elementami w przemyśle elektronicznym i montażu precyzyjnym.
Które firmy produkują roboty SCARA?
Roboty SCARA produkują między innymi DENSO, OMRON, FANUC, Epson, Yamaha i Stäubli, a także ABB i Mitsubishi Electric. Poszczególne serie różnią się zasięgiem, udźwigiem i czasem cyklu. Przy wyborze wymagany zasięg, udźwig przy TCP i powtarzalność są ważniejsze niż marka.
Gdzie zwykle stosuje się roboty SCARA?
Roboty SCARA wykonują montaż, operacje pick-and-place, pakowanie i dozowanie. Do branż docelowych należą przemysł elektroniczny, farmaceutyczny i chemiczny, technika medyczna, laboratoria oraz produkcja żywności i napojów. We wszystkich tych zastosowaniach chodzi o szybkie i powtarzalne operacje z małymi elementami.
Kiedy cobot jest lepszym wyborem niż robot SCARA?
Cobot jest lepszym wyborem w trzech przypadkach. Po pierwsze, gdy robot ma pracować bezpośrednio obok ludzi i być zabezpieczony wyłącznie przez ograniczenie siły zamiast ogrodzenia. Po drugie, gdy potrzebne są elastyczne kąty podejścia lub przechylanie elementów. Po trzecie, gdy stanowisko jest często przezbrajane do nowych zadań. Jeśli priorytetem jest maksymalna wydajność osadzania w jednej płaszczyźnie, robot SCARA pozostaje lepszym wyborem.